黑错·达布老(གཙོ་བོའི་རྟམ་ལོ།)
木拉部落(རྨུ་ར་ཤོག་པ།),又被称作“目拉”(མུ་ར།)。其位于今玛曲县西北部,东邻欧拉部落(དངུལ་རྭ།),南接西合强部落(བྱེ་གཤོང་།)、西与青海久治县相望,北和欧拉秀玛部(དངུལ་རྭ་ཞོལ་མ།)相连。地处玛曲县西北端黄河古道之沿岸。
一、木拉(རྨུ་ར།)之名的由来
木拉(རྨུ་ར།)在藏文书籍中有很多写法,就如“མུ་ར།”、“དམུ་རུ།”、“མི་ར།”、“མེ་རུ”、“མུ་རི།”等等。蒙古历史学家们认为:木拉(མུ་ར།)原本是蒙古的一条河流的名称,成吉思汗28岁时在该江河流域被蒙古人民信奉为王时,就如获国宝似的无比喜悦之心,给他起名为“木拉”(མུ་ར།)。又据果洛《阿什姜祖谱(ཨ་སྐྱོང་རུས་མཛོད།)》中说:“很久以前,青海环湖草原被称作'美日王’(མེ་རི་རྒྱལ་པོ།)的蒙古亲王统治时,其辖有一个藏族部落叫作'美日部落’(མེ་རི་ཚོ་བ།)。后来,其名演变为'木日’(མི་རི།)或'穆拉’(མི་ར།)。再后来,字和发音都变了之后被称作'木拉’(རྨུ་ར།)”。不管怎么说,'木拉’(རྨུ་ར།)之名与蒙古族有一定的渊源关系。因为,公元1634年(明崇祯七年),漠北喀尔喀蒙古首领却图汗因内乱被逐,率部4万余众来青海,击败驻牧于青海湖地区的土默特蒙古火洛赤部,迫使火洛赤部南迁后散落在今黄河首曲的藏族诸部落之中。“木拉”(མུ་ར།)这个名称,有可能是当时带过来的。但仍有待考证。
二、木拉部落(རྨུ་ར་ཤོག་པ།)的组成
解放后建政时同西合强合并设“木拉西合强乡”(རྨུ་ར་བྱེ་ཆུང་ཞང་།)。木拉为一大队,辖妲拉绕(རྟ་ར་རོ།)、豆果尔(གདུགས་སྐོར།)、吉果儿(སྐྱིད་སྐོར།)、浪果尔(གླིང་སྐོར།)、洮果尔(ཐོ་སྐོར།)、肖果尔(ཞོལ་སྐོར།)、麦果尔(དམེ་སྐོར།)、当果尔(གདོང་སྐོར།)等四个生产队,八个小帐圈。“文化革命”中改乡为“群强”公社,木拉改“红旗”。“文草”后原改为“木西合乡”(རྨུར་བྱེ་ཞང་།),即木拉、西合强两部落之合称缩写。今除木拉外,其他帐圈均简称为俄合果尔(སྔགས་སྐོར།)、吉浪尼尕(འཇི་གླང་གཉིས་ཀ)、洮果尔(འཐོར་སྐོར།)、麦斗日(དམེ་གདུགས་རུ།)。
三、木拉部落(རྨུ་ར་ཤོག་པ།)的历史溯源及相关记载
据传说,木拉部落的先祖系藏族六大姓氏中之“智氏”(འབྲི།世俗称牦牛部)部分支“木”(རྨུར།)的后裔。大约在十四世纪中叶,游牧在青海境内,一度时期曾成为青海蒙古美日王(མེ་རི་ཝང་།)部管辖的一藏族帐圈。后来脱离美日王部迁徒至四川道库(རྡོ་ཁོག)地方,不久,其中一位叫那讷合(སྣ་ནག)的人带领道哇恰秀(རྡོ་བ་ཁྲ་ཤུལ།)等七户人家从道库迁徒至果洛境内的“高库”(སྒོ་ཁོག)地方,当时称他们为“高囊”(སྒོ་ནང་།)七帐或“高多七帐”,并在该地修建了一座伏魔之塔(བདུད་འདུལ་མཆོད་རྟེན།)。
所谓“美日部落”(མེ་རི་ཚོ་བ།)的迁徙有一定的历史背景的。据《西海蒙古史》等记载,公元1632年(明崇祯五年),喀尔喀蒙古却图汗(ཆོག་ཐུ་ཝང་།1581年-1637年)入据青海,土默特蒙古火落赤余部向果洛和玉树等地溃散(迁徙)。当时,“美日部落”(མེ་རི་ཚོ་བ།)也可能逃离环湖的故土,迁徙到四川道库(རྡོ་ཁོག)地方。又据说,河曲地区的火落赤余部于明末归却图汗统辖,却图汗(ཆོག་ཐུ་ཝང་།)又被人们称作“木日王”(རྨུ་རུ་ཝང་།)。嘎图·班玛旺钦活佛所撰《木拉牧帐历史》中说:“却图汗(ཆོག་ཐུ་ཝང་།)的族人中有一叫'木拉诺诺’(མུ་ར་ནོ་ནོ།)或称'那讷’(སྣ་ནག)”的首领,其于藏历第十饶迥木龙年(1604年)率部族到果洛道库(རྡོ་ཁོག)地方牧居了很多年,并在那里与牟萨(རྨོན་བཟའ།)、阿萨(དབལ་བཟའ།)和女仆(གཡོག་མོ།)各生一子,牟萨生牟干(རྨོན་རྒན།),阿萨生勒加本(ཀླུ་རྒྱལ་འབུམ།),女仆生凯本(ཁེན་འབུམ།)。后来,却图汗被和硕特固始汗消灭后,那讷(སྣ་ནག)的部族也溃散,其与子女投奔木拉恭干(མུ་ར་སྒོམ་རྒན།)。遂“那讷”(སྣ་ནག)的后裔形成了木拉(མུ་ར།)、阿秀(དབལ་ཤུལ།)、卫日(བེ་རི།)、牟(རྨོན།)、道哇(རྡོ་བ།)、查秀(ཁྲ་ཤུལ།)和替亚毛(མཐའི་གཡོག་མོ།)等,人称“道哇七帐”(རྡོ་བ་སྦྲ་གུར་བདུན།)或称“贡多七帐圈”(སྒོ་མདོའི་རུ་བདུན།)。
木拉那讷(མུ་ར་སྣ་ནག)迁徙到果洛的时间,上述记载可能有误。因为,“却图汗”(ཆོག་ཐུ་ཝང་།)初到青海湖的时间是公元1632年(明崇祯五年),所以,他的族人不可能提前三十年到青海湖。据分析和硕特蒙古亲王固始汗(གུ་ཤྲི་ཁཱན།)消灭“却图汗”(ཆོག་ཐུ་ཝང་།)时,才有可能迫使“木拉那讷”(མུ་ར་སྣ་ནག)从环湖迁往果洛。据《青海蒙古史》记载,明崇祯九年(1636年),西蒙古(厄鲁特蒙古)和硕特(霍硕特)部首领固始汗(གུ་ཤྲི་ཁཱན།)率联军三万余众由别失八里(今新疆乌鲁木齐)徙牧青海环湖地区,战胜先期徙居环湖地区的喀尔喀蒙古部酋却图汗(ཆོག་ཐུ་ཝང་།),却图汗部属四处(玉树、果洛、阿坝、玛曲等地)逃亡,和硕特尽有其地。之后将青海牧地划为左右两翼,分给他的十个儿子作为领地。其中第五子伊勒都齐的封地为右翼中旗前首旗。前首旗牧地在黄河九曲之地,辖界“东至拉卜楞稀拉德布沙,接南右翼中旗界;西至巴尔鄂博巴颜乌拉,接南左翼中旗界;南至和托果尔希里克,接土尔扈特南前旗界;北至额尔德尼布拉克乌鲁勒布达旦,接贵德厅界。”(参见《清代边政统考·疆理》)也就是说,从明朝末年起,整个黄河首曲的藏族诸部落(包括土默特火落赤部遗裔和酋却图汗部遗裔)就处在黄河南和硕特蒙古亲王(台吉)们的统治之下。
后来,果洛的藏族部落与蒙古族部落发生武装冲突时,迫使“美日部落”(མེ་རི་ཚོ་བ།)迁徒至今所在地。
木拉部落的始祖是木拉那讷(མུ་ར་སྣ་ནག)是有争议的。有人还认为木拉部落的始祖是被称作“却图”(ཆོག་ཐུ།)哥哥的“木拉更尕环觉”(མུ་ར་ཀུན་དགའ་དཔལ་འབྱོར།)和木拉盖干(མུ་ར་དགེ་རྒན།)二人到此地修行时,这里已经有牧户帐圈。若真是“却图”(ཆོག་ཐུ།1581年-1637年)的哥哥,时间也与木拉那讷(མུ་ར་སྣ་ནག)是同时代。也不能确定已有的牧户繁衍了木拉部落。假如,木拉那讷(མུ་ར་སྣ་ནག)的子孙最早牧居在那里,而且,是木拉部落之始。也有嘎图·班玛旺钦活佛所撰《木拉牧帐历史》中有关木拉那讷(མུ་ར་སྣ་ནག)的三位妻子所生的子孙家谱传记,具体如下:
(1)长妻牟萨(རྨོན་བཟའ།)生牟干(རྨོན་རྒན།),牟干(རྨོན་རྒན།)之子旺钦贡(དབང་ཆེན་མགོན།);旺钦贡(དབང་ཆེན་མགོན།)之子多吉(རྡོ་རྗེ།);多吉(རྡོ་རྗེ།)之子泰本(ཐེར་འབུམ།);泰本(ཐེར་འབུམ།)有二子,长子喇嘛钦则(བླ་མ་ཆོས་མཛད།),次子木德(མུ་དར།);木德(མུ་དར།)有二子,丹桑(རྟམ་བཟང་།)和丹坚(རྟམ་ཅན།);丹桑(རྟམ་བཟང་།)有二子,才旺勒尕(ཚེ་དབང་ལག་ག)和旺姜(དབང་གྱོང་།);才旺勒尕(ཚེ་དབང་ལག་ག)有三子,盖德(དགེ་དར།)、盖东(དགེ་དོན།)和格日(གུ་རུ།)三子;格日(གུ་རུ།)之子尓贡(ཨུར་མགོན།);尓贡(ཨུར་མགོན།)有三子,索潘(བསོད་འཕན།)、乙丹(ཡི་དམ།)和英钦(ཡུམ་ཆེན།)三子;索潘(ཨུར་མགོན།)有二子,图诺(ཐུབ་ནོར།)和禾乃(ཧུ་ནེ།);禾乃(ཧུ་ནེ།)之子喇嘛格曲等,英钦(ཡུམ་ཆེན།)有二子,雄讷(གཞོན་ནུ།)和尕藏(སྐལ་བཟང་།);尕藏(སྐལ་བཟང་།)有二妻,绰萨卓格吉(ཁྲོ་བཟའ་སྒྲོལ་དཀར་སྐྱིད།)生四子拉特(ལྷ་ཐར།)、仁钦(རིན་ཆེན།)、当色(དུང་གསལ།)和恣桑(ཚུལ་བཟང་།)等;智萨雍布(གྲུ་བཟའ་གཡུ་པོ།)生二子,洛陈(བློ་འཕྲིན།)和诺扎克洛(ནོར་བཀྲ་ཁོས་ལོ།);雄讷(གཞོན་ནུ།)有六子,诺坚(ནོར་རྒྱམ།)、诺鹏(ནོར་ཕུན།)、诺德(ནོར་དར།)、索让(བསོད་རིང་།)、索尕(བསོད་དགའ།)和丹坚(བསྟན་རྒྱམ།)等六子。
以上的旺姜(དབང་གྱོང་།)有二子,斗查玛(གདུགས་ཕྲ་མ།)和盖干(དགེ་རྒན།);斗查玛(གདུགས་ཕྲ་མ།)有三子,曼热(མུར་རབ།)、普勒(འཕགས་ལི།)和热勒(རབ་ལི།);曼热(མུར་རབ།)子乙京(ཡིད་བཞིན།);普勒(འཕགས་ལི།)有三子,坚丹(འཇམ་བསྟན།)、更扎(ཀུན་བཀྲ།)和洛色(བློ་གསལ།);更扎(ཀུན་བཀྲ།)有三子,玛尼杰(མ་ཎི་སྐྱབས།)、洛成(བློ་འཕྲིན།)和喇嘛索杰(བླ་མ་བསོད་རྒྱལ།);热勒(རབ་ལི།)有三子,慈丹(ཚུལ་བསྟན།)、尕杰(དགའ་སྐྱབས།)和俄丹(ཨུར་བསྟན།);慈丹(ཚུལ་བསྟན།)有四子,交巴(གཅོད་པ།)、慈成(ཚུལ་ཁྲིམས།)、念智(སྙན་གྲགས།)和格德(ཀིརྟི།);慈成(ཚུལ་ཁྲིམས།)有二子,尕考(སྐལ་ཁོ།)和贡考(མགོན་ཁོ།);玛尼杰(མ་ཎི་སྐྱབས།)有三子,三楞(བསམ་ལྷུན།)、诺三(ནོར་བསམ།)和索诺(བསོད་ནོར།)。木堪那讷(མུར་ཁཱན་སྣ་ནག)至今十二代左右。
(2)次妻阿萨(དབལ་བཟའ།)生勒加本(ཀླུ་རྒྱལ་འབུམ།),勒加本(ཀླུ་རྒྱལ་འབུམ།)有二子,喇嘛多钦(བླ་མ་སྟོབས་ཆེན།)和尕玛本(ཀརྨ་འབུམ།);尕玛本(ཀརྨ་འབུམ།)有二子,扎勒(བཀྲ་ལི།)和扎东(བཀྲ་དོན།);扎东(བཀྲ་དོན།)有二子,喇嘛更卓(བླ་མ་ཀུན་སྒྲོལ།)和三培(བསམ་འཕེལ།);三培(བསམ་འཕེལ།)有二子,万干(བན་རྒན།)和才旺(ཚེ་དབང་།);才旺(ཚེ་དབང་།)有三子,华吉(དཔལ་དགྱེས།)、噶杰(བཀའ་བརྒྱད།)和戈贡(དཀར་མགོན།);戈贡(དཀར་མགོན།)有三子,吉钦温智(གཞི་ཆེན་དབོན་སྤྲུལ།)、图桑(ཐུབ་བཟང་།)和班玛杰(པདྨ་སྐྱབས།);班玛杰(པདྨ་སྐྱབས།)有二子,项扎(ཞིང་བཀྲ།)和旺尼(དབང་ཉི།)。共传八代。
(3)三妻女仆生凯本(ཁེན་འབུམ།),凯本(ཁེན་འབུམ།)之子更尕(ཀུན་དགའ།);更尕(ཀུན་དགའ།)之子更琼(ཀུན་ཆུང་།);更琼(ཀུན་ཆུང་།)之子才杰(ཚེ་རྒྱལ།);才杰(ཚེ་རྒྱལ།)之子高尕曲藏(མགོ་ཀ་ཆས་བཙོང་།);高尕曲藏(མགོ་ཀ་ཆས་བཙོང་།)之子霍日(ཧོ་རིས།);霍日(ཧོ་རིས།)之子索曲(བསོད་ཆོས།);索曲(བསོད་ཆོས།)有三子,雍坚(ཡོན་རྒྱམ།)、谢桑(ཤེར་བཟང་།)和俄曲(ངག་ཆོས།);雍坚(ཡོན་རྒྱམ།)之子智格盖勒(སྤྲུ་སྐུ་དགེ་ལེགས།);谢桑(ཤེར་བཟང་།)之子格日(གུ་རུ།)。传至九代。
木拉部落的主寺为“木拉寺桑丹曲朗”(བསམ་གཏན་ཆོས་གླིང་།),汉意为“禅定法洲”,属藏传佛教宁玛派寺院。木拉寺根本寺主为西钦活佛(བླ་མ་ཞི་ཆེན།),奉上师谕示,木拉喇嘛道钦(རྨུ་རའི་བླ་མ་སྟོབས་ཆེན།)等建立了一座帐房寺院,大约于藏历十二绕迥(公元1687—1746年)期间,由西钦活佛(བླ་མ་ཞི་ཆེན།)等高僧陆续传授显密二教。
据有关史料记载,木拉部落(རྨུ་ར།)第三代头人万干朵布吉(བཎ་རྒན་སྟོབས་རྒྱས།)时,他作为二世嘉木样·久美旺布赴藏带路人之一,随从前往拉萨朝拜。从藏历第十三胜生木羊年(清乾隆三十年,公元1775年)起木拉部(རྨུ་ར།)按惯例承担了拉卜榜寺“茂兰木大法会”期间初八,十五两日的轮流供施。传说该部还为拉卜楞和果洛之间的和解作出过贡献。在西合强(བྱེ་ཆུང་།)与高南木仓(མགོ་རྣམ་ཚང་།)间发生冲突时,木拉迁至“尕尔卓”(དཀར་སྒྲོག)地方进行了调解。于1780年加人拉卜楞之盟。藏历第十三饶迥火马年(1786年),第二世嘉木样久美旺布为木拉万干(མུ་ར་བན་རྒན།)赐一封保护文书,大意为:“不得任何部落和组织欺凌木拉部落,木拉部落受拉卜楞保护。因为,木拉部落是拉卜楞寺属民。”后来,三世嘉木样久美嘉措十六岁时(公元1807年),被木拉万干旦吉(མུ་ར་བན་རྒན་བསྟན་རྒྱས།)迎请到木拉部落弘扬佛法,并将木拉部落献给了三世嘉木样活佛。
后来,欧捡日朝巴(ཨུ་རྒྱན་རི་ཁྲོ་པ།)出生于藏历第十四绕迥木虎年(公元1854年),32岁(即1885年)时在木热嘉丹等僧的协助下,在噶曲河与交宗杂玛山之间的黄河之滨鲁卫隆哇修建了木拉寺大经堂,结束了帐篷寺院的历史使命,并聚集了大格西察科哇喇嘛、夏吉达喇嘛、夏金巴喇嘛、支玛喇嘛、阿库图图等许多瑜伽师和僧人。
解放前,木拉部落属拉卜楞寺院管辖。1958年,建社时系阿万仓公社二大队。1960年,改称群强公社。1962年,改称群强乡;1968年底,恢复公社;1982年底,设木西合乡。截至2021年10月,木西合乡下辖2个行政村:西合强村、木拉村,乡人民政府驻赞格尔塘。
参考文献:
[1]《甘南藏族部落概述》甘南文史资料(第十一辑),甘南州政协文史资料委员会。
[2]《甘南藏传佛教寺院概况》(中)甘南文史资料·第十辑,甘南州政协文史资料委员会。
[3]《明代西海蒙古史研究》李文君 著,中央民族大学出版社(2008.11)
[4]《木拉牧帐历史》(藏文)嘎图·班玛旺钦活佛 著。
[5]《甘肃寺院》·《玛曲木西合乡木拉寺》作者:旺谦等。
[6]《木西合乡》百度百科。
联系客服